Burn-out

Burn-out

Inleiding
Wanneer op een bot een constante druk wordt uitgeoefend, breekt het bot uiteindelijk. De mate van en duur van de druk en de structuur van bot zijn bepalend voor het moment waarop het bot breekt en hoe het bot breekt. Bij ouderen is de structuur van het bot bijvoorbeeld brozer, het zal dus sneller breken.
Als een mens onder constante druk (stress) staat kan hij ook “breken” (decompenseren). De wijze en de snelheid waarop de mens decompenseert hangt af van de zijn persoonlijkheid, draagkracht, sociale systeem (vrienden, familie, partner) en van zijn “zwakke plek”. Sommige mensen blijken bijvoorbeeld eerder onderuit te gaan met lichamelijke klachten (maagzweer, migraine, rugklachten, darmklachten, hoge bloeddruk et cetera), anderen reageren met psychische klachten zoals depressieve klachten, angst, of overspanning et cetera.
Stress, psychosociale stress, life-events, het zijn allemaal benamingen voor druk die op een mens wordt uitgeoefend. Voorbeelden van stress zijn bijvoorbeeld problemen in het gezin (scheiding, dood, ziekte, maar ook geboorte); problemen in de sociale omgeving (problemen met of verlies van een vriend); opvoedingsproblemen, werkproblemen, woonproblemen, financiële problemen.
Naar schatting wordt per jaar ten gevolge van stressklachten ten minste zeven miljard per jaar (circa 20 miljoen per dag) uitgekeerd op basis van de ziektewet, AAW en WAO.

Burn-out
Burn-out (opgebrand) wil zeggen een vorm van decompenseren door problemen die met het werk te maken hebben. Overspannen, surmenage, hyperesthetisch-emotioneel syndroom en neurasthenie en burn-out zijn benamingen voor sterk op elkaar lijkende syndromen die ontstaan na overbelasting. Burn-out zegt iets over de aard van de stress, namelijk werk gebonden.
Binnen de psychiatrie wordt burn-out niet als diagnose erkend vanwege de vele non-specifieke klachten (zoals vermoeidheid) en het ontbreken van onderscheid tussen primaire en secundaire symptomen (oorzaak en gevolg).

Symptomen
Overzicht symptomen zoals in de literatuur beschreven

1. Extreme vermoeidheid
geen energie (anergie)
lusteloos
initiatiefverlies
2. Cognitieve stoornissen
moeite met concentreren
vergeetachtig
besluiteloos, moeite met onderscheiden hoofd- en bijzaken
fouten maken, werk kost meer tijd
3. Affectieve (emotionele) problemen
prikkelbaar, snel geïrriteerd (dysfoor), cynisme, pessimisme, onverschillig
emotionele labiliteit (hyperemotioneel): snel ontroerd, blij, driftig et cetera
4. Slaapstoornissen
Met name inslapen is vaak gestoord door het piekeren en malen
5. Lichamelijke klachten
hoofdpijn
spierpijn
duizelig
dyspepsie (verteringsstoornis)
door verminderde weerstand sneller ziek
6. Zelfbeeld
onzekerheid, minderwaardigheidsgevoelens
7. Seksuele problemen
verlies van zin in seks

 

Persoonlijkheids-kenmerken met een verhoogd risico voor burn-out

A. Obsessieve-compulsieve persoonlijkheid
Gekenmerkt door preoccupatie met ordelijkheid, perfectionisme en beheersing psychische en intermenselijke, ten koste van soepelheid, openheid en efficiëntie
preoccupatie met details, regels, lijsten, ordening of schema’s
perfectionisme
overmatige toewijding aan werk en productiviteit (moeite met nee zeggen)
overdreven gewetensvol en star
niet in staat iets weg te gooien
moeite met delegeren
gierigheid
starheid en koppigheid
B. Narcistische persoonlijkheid
Gekenmerkt door grootheidsgevoelens, behoefte aan bewondering en gebrek aan empathie
opgeblazen gevoel van eigen belangrijkheid
gepreoccupeerd met fantasieën over onbeperkte successen, macht et cetera
gelooft dat hij heel speciaal en uniek is
verlangt buitensporige bewondering
idee bijzondere rechten te hebben
exploiteert anderen
gebrek aan empathie
afgunstig
arrogant, hooghartig

Persoonsgebonden factoren die de mate van draagkracht bepalen
Geslacht, leeftijd, ervaring, opleiding, behoeften, wilskracht, motivatie.

Oorzaken van psychische werkbelasting
(Bron: M.A.J. Kompier)

A. Inhoud van het werk
dubbeltaken (tegenstrijdige eisen zoals snelheid en nauwkeurigheid
hoge tijdsdruk en hoog werktempo (steeds meer door steeds minder mensen)
complexe taken (vergen ingewikkelde beslissingen)
zeer grote verantwoordelijkheid
onduidelijke taakomschrijving (onduidelijkheid over wat er verwacht wordt)
onduidelijke bevoegdheden
te weinig eisen, monotoon werk (onderbelasting)
te gemakkelijk werk (sluit niet aan bij vaardigheden, opleiding en ervaring)
confrontatie met heftige emoties (bijvoorbeeld agressie, verdriet, pijn)
B. Arbeidsomstandigheden
onduidelijke bevoegdheden
werk zonder vooruitzichten
te weinig eisen, monotoon werk (onderbelasting)
geen invloed op inhoud, vorm of tempo van het werk
falende organisatie
geen openheid (bijvoorbeeld geen overleg, geen mogelijkheid klachten te uiten)
C. Sociale- en arbeidsvoorwaarden
geen of onvoldoende (zichtbare) resultaten
discriminatie en/of ongewenste intimiteiten
eenzaam werk
falende organisatie, problemen worden niet opgelost (of niet erkend)
weinig of geen ondersteuning en/of slechte werksfeer
onvoldoende erkenning en waardering
geen openheid (bijvoorbeeld geen overleg, geen mogelijkheid klachten te uiten)
fusies en reorganisaties (dreigend ontslag, verlies positie, vertrouwde omgeving)
te geringe beloning in verhouding met zwaarte van het werk
onregelmatige werktijden, teveel overwerk

Complicaties
* Chroniciteit (klachten gaan niet over)
* Depressie
* Paniekaanvallen

Behandeling
Met name cognitieve gedragstherapie. Enkele facetten die hierbij aan bod zullen komen zijn: voorlichting over de aandoening, dagstructuur, ontspanningsoefeningen, verbeteren leefstijl (onder andere ontspanning, hobby’s, conditieverbetering), piekersessies, conflicthantering en assertiviteit.