Waddinxveen, Huib van der Ent

Het samengaan van verslaving aan alcohol en psychiatrische stoornissen

Alcoholmisbruik en –verslaving kunnen zowel de oorzaak als het gevolg zijn van een psychiatrisch ziektebeeld. In het eerste geval is er eerst het alcoholmisbruik en ontstaat er als gevolg daarvan een psychiatrische stoornis. In het tweede geval is er eerst het psychiatrisch ziek zijn en gaat men drinken om de hinderlijke klachten van de ziekte te bestrijden. Het alcoholmisbruik kan in deze situaties gezien worden als een vorm van zelfmedicatie. Soms is het de vraag wat er nu eerst was: het alcoholmisbruik of de psychiatrische stoornis? Inzicht hierin kan o.a. van belang zijn voor de aanpak van de problemen:

dient de behandeling zich primair te richten op de psychiatrische stoornis of dient vooral eerst het alcoholmisbruik aangepakt te worden? Het antwoord op de eerst gestelde vraag is nogal eens te vinden als men nauwkeurig de levensgeschiedenis van deze mensen bestudeert. Het lukt echter lang niet altijd om dit op deze wijze helder te krijgen. Dan kan nader diagnostisch onderzoek in een periode van ontwenning van alcohol vaak alsnog een antwoord brengen op deze vraag.

Alcoholmisbruik als oorzaak

Ten gevolge van (meestal chronisch) alcoholmisbruik kunnen er angsten of
depressieve stoornissen optreden en ook gemengde beelden van angst en
depressiviteit. Alcoholmisbruik kan ook aanleiding geven tot het ontstaan van een psychose. Een psychose kan eveneens optreden in de fase na acute alcoholonthouding bij een verslaafde. Hierbij dient er op gewezen te worden, dat het na langdurig gebruik van grote hoeveelheden alcoholische drank, gevaarlijk kan zijn om plotseling zonder meer met het gebruik van alcohol te stoppen. Heftige ontwenningsverschijnselen kunnen dan optreden die op zichzelf (zeer) gevaarlijk kunnen zijn. 

Afkick van alcohol dient onder deskundige leiding te gebeuren. Er dient gestopt te worden met alcoholinname en meestal dient de patiënt een adequate hoeveelheid librium te krijgen in een afbouwschema van enkele dagen om deze gevaarlijke ontwenningsverschijnselen te voorkomen. Ook in de afkickfase kunnen angsten en depressiviteit optreden. Deze dienen dan adequaat behandeld te worden, omdat anders de kans op terugval redelijk groot blijft

Alcoholmisbruik als gevolg

Aan een alcoholverslaving ligt nogal eens een psychiatrische stoornis ten grondslag. Het zijn m.n. angst- en stemmingsstoornissen die hierbij frequent voorkomen. In geval van een angststoornis was de angst er dan eerst en als de persoon merkt, dat hij of zij met enkele glazen alcoholische drank op minder angstig of geremd is, ligt de verslaving aan alcohol als het ware op de loer. De sociale fobie scoort hierbij onder de angststoornissen het hoogst, maar ook de paniekstoornis met agorafobie (pleinvrees) en de gegeneraliseerde angststoornis vertegenwoordigen een belangrijke groep. Men schat het aantal mensen in Nederland met zowel een angststoornis als ook een alcoholprobleem op ongeveer 150.000.  

Ook bij depressieve stoornissen zien we in een relatief hoog percentage mensen met alcoholmisbruik. Hierbij is het aannemelijk dat door middel van de alcohol de kwellende gevoelens van depressiviteit met de vaak daarbij optredende spanning minder gevoeld worden. Evenzo kunnen sommige persoonlijkheidsstoornissen aanleiding geven tot alcoholmisbruik, of alcoholafhankelijkheid, zoals m.n. de ontwijkende persoonlijkheidsstoornis en ook de borderline persoonlijkheidsstoornis. Vooral bij de laatste is er vaak ook misbruik van andere verslavende middelen. Bij deze persoonlijkheidsstoornissen ziet men ook regelmatig angsten en /of stemmingswisselingen optreden.

Consequenties

Het samengaan van een psychiatrische stoornis en alcoholverslaving in één persoon maakt de problematiek uiteraard complexer en de druk voor de omgeving groter.
Als de psychiatrische stoornis voorafgaat aan het alcoholmisbruik, dan vermindert een vroegtijdige onderkenning en zo adequaat mogelijke behandeling ervan de kans op problematisch drinkgedrag en dat is dus van groot belang. Als eenmaal een alcoholverslaving is ontstaan, is het meestal onvoldoende om alleen de
psychiatrische stoornis te behandelen. Daarbij zal ook de verslaving op zich deskundig dienen te worden behandeld, daar een kenmerk van verslaving is, dat
deze een eigen leven is gaan leiden, onafhankelijk van de oorzaak die tot de verslaving de aanleiding vormde. Als de psychiatrische stoornis het gevolg is van het alcoholmisbruik, dan kan deze aanleiding geven tot vermijdingsgedrag (als gevolg van de angst en spanning), waardoor de patiënt steeds meer geïsoleerd raakt en ook steeds meer gaat drinken, of dat de patiënt suïcidaal wordt en soms ook daadwerkelijk suïcide pleegt (als gevolg van de depressiviteit of psychose), of dat de patiënt in een zogenaamde pathologische roes zeer agressief wordt en ernstige brokken maakt. Het is het uiteraard van groot belang dat deze mensen stoppen met alcoholgebruik en die in het vervolg laten staan. Het is vaak moeilijk om ze daartoe te motiveren en ontkenning van de problematiek is vaak aanwezig. Dit legt een grote belasting op de omgeving van de patiënt. Acceptatie van de persoon en confrontatie met wat diens gedrag de omgeving doet en het aangeven van duidelijke grenzen zijn hierbij van essentieel belang. Gaat men mee in het gedrag van de patiënt door, als er geen motivatie is om in behandeling te gaan, deze toch te blijven verzorgen, dan blijft het verslavingsgedrag in stand en blijven de patiënt én zijn of haar omgeving volledig en in toenemende mate zuchten onder de druk van de problematiek. Het blijft zaak om de patiënt te motiveren om in gesprek te gaan met de huisarts en zich te laten verwijzen naar bijv. Eleos of Stichting De Hoop. Het aangeven van duidelijke grenzen kan daarbij een versterkende factor zijn om gemotiveerd te raken om die richting op te gaan.

Omgaan met verslaafde partner of verslaafd familielid

Praat met uw partner of familielid als hij/zij nuchter is. Het heeft geen zin met iemand te praten die onder invloed is van drank of drugs

gebruik geen loze argumenten en dreigementen maar maak duidelijk dat u zich zorgen maakt en van welke dingen u of uw gezin last van hebben.

los geen problemen op voor de gebruiker. Dat moet hij/zij zelf doen om de consequenties voor zijn/haar gedrag te ervaren.

benadruk de positieve kanten van uw partner of familielid. Twijfel niet aan
uzelf, u bent niet het probleem en u hoeft zich niet te schamen. Durf ook met
anderen over de problemen te praten. Dek het probleem niet toe en bepaal uw grenzen en bescherm uw eigen belangen. Ga een constante strijd uit de weg. Zoek het evenwicht tussen grenzen stellen enerzijds en het vermijden van constante strijd anderzijds.

oriënteer op hulpverlening en neem weerstand hiertegen weg. Praat over gedrag, en niet over gebruik

zoek informatie over alcohol, drugs en verslaving. Als u meer kennis hebt over middelen en verslaving, krijgt u meer begrip voor de situatie waarin uw naaste zich verkeert

Zoek afleiding: doe dingen waar u energie van krijgt of waardoor u ontspant.

Contact ons